
Tekerlekli sandalye kullanan bireylerde doğru oturma pozisyonu; konfor, güvenlik, denge, hareket kabiliyeti ve cilt sağlığı açısından büyük önem taşır. Özellikle günün büyük bölümünü tekerlekli sandalyede geçiren kişilerde yanlış oturma pozisyonu zamanla bel ve sırt ağrısı, kalça bölgesinde basınç artışı, postür bozukluğu, eklem hareketlerinde kısıtlanma ve bası yaraları gibi problemlere yol açabilir.
Bu nedenle tekerlekli sandalye seçimi kadar, sandalyenin kullanıcıya uygun şekilde ayarlanması ve doğru oturma pozisyonunun oluşturulması da önemlidir.
Doğru pozisyon yalnızca "dik oturmak" anlamına gelmez. Pelvisin konumu, kalça ve diz açısı, ayakların desteklenmesi, sırt desteği, baş pozisyonu ve vücudun iki tarafındaki dengenin korunması birlikte değerlendirilmelidir.
Tekerlekli sandalye kullanan kişiler uzun süre aynı pozisyonda kalabilir. Bu nedenle sandalyenin ergonomik yapısı ve oturma pozisyonu günlük yaşam kalitesini doğrudan etkiler.
Doğru oturma pozisyonu;
yardımcı olabilir.
Özellikle hareket kabiliyeti sınırlı olan bireylerde küçük bir oturma hatası bile uzun süre içerisinde önemli problemlere dönüşebilir.
Doğru oturma pozisyonu kişiden kişiye değişebilir. Ancak genel olarak pelvisin dengeli olması, gövdenin desteklenmesi ve ayakların uygun şekilde konumlandırılması temel prensiplerdir.
1. Kalçalar Sandalyenin Arka Kısmına Dayanmalıdır
Kullanıcının kalçaları mümkün olduğunca sandalye oturma yüzeyinin arka bölümüne yerleşmelidir.
Öne doğru kayarak oturmak, pelvisin pozisyonunu bozabilir ve gövdenin öne veya yana doğru eğilmesine neden olabilir.
Doğru pozisyon oluşturulurken önce pelvisin dengeli şekilde yerleştirilmesi önemlidir.
Sırt, sandalyenin sırt desteği tarafından yeterli şekilde desteklenmelidir.
Kullanıcının sürekli öne doğru eğilmesi veya yana doğru yaslanması doğru bir oturma pozisyonu değildir.
Ancak her birey için tamamen dik bir pozisyon uygun olmayabilir. Özellikle gövde kontrolü sınırlı kişilerde gerekli destek açısı bir fizyoterapist veya ilgili sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmelidir.
Başın sürekli öne, arkaya veya yana doğru düşmesi boyun kaslarında gereksiz yük oluşturabilir.
Baş desteği bulunan modellerde destek yüksekliği kullanıcının vücut yapısına uygun şekilde ayarlanmalıdır.
Özellikle baş kontrolü sınırlı bireylerde uygun baş desteği önemli bir yardımcı ekipmandır.
Alt ekstremitelerin doğru konumlandırılması, tekerlekli sandalyede dengeli oturma açısından oldukça önemlidir.
Genel olarak kalça ve dizlerin rahat bir pozisyonda desteklenmesi, ayakların ise ayaklık üzerinde güvenli şekilde tutulması gerekir.
Dizler aşırı şekilde yukarıda veya aşağıda olmamalıdır. Oturma yüksekliği ve ayaklık ayarı kullanıcının bacak uzunluğuna göre yapılmalıdır.
Dizlerin uygun şekilde desteklenmemesi;
gibi problemlere yol açabilir.
Ayaklar mümkün olduğunca ayaklıklar üzerinde desteklenmelidir.
Ayakların yere sürtmesi veya ayaklıkların dışında kalması güvenlik açısından sorun oluşturabilir.
Ayaklık yüksekliği kişinin bacak uzunluğuna göre ayarlanmalıdır.
Pelvis, oturma pozisyonunun temelini oluşturur. Pelvis doğru konumlandırılmadığında gövdenin geri kalanında da pozisyon bozuklukları ortaya çıkabilir.
Örneğin pelvisin öne doğru kayması, kullanıcının sandalyede aşağı doğru kaymasına neden olabilir. Bu durum sırtın yuvarlanmasına ve başın öne doğru gelmesine yol açabilir.
Pelvisin yana doğru eğilmesi ise vücudun bir tarafına daha fazla yük binmesine neden olabilir.
Bu nedenle özellikle uzun süreli tekerlekli sandalye kullanıcılarında pelvis pozisyonunun değerlendirilmesi önemlidir.
Yanlış oturma pozisyonu kısa vadede yalnızca rahatsızlık hissi oluşturabilir. Ancak uzun süre devam ettiğinde çeşitli sorunlara yol açabilir.
Bunlar arasında:
bulunabilir.
Özellikle duyusal kaybı olan veya ağrıyı yeterince hissedemeyen bireylerde cilt üzerindeki basınç daha dikkatli takip edilmelidir.
Uzun süre oturan bireylerde en önemli konulardan biri basınç yönetimidir.
Vücudun belirli bölgelerine uzun süre fazla basınç uygulanması cilt ve alttaki dokuların zarar görmesine neden olabilir.
Riskli bölgeler arasında;
gibi bölgeler bulunabilir.
Bası yaralarının önlenmesi için yalnızca doğru oturma pozisyonu yeterli değildir. Kullanıcının risk durumuna uygun basınç azaltıcı minder, düzenli pozisyon değişikliği ve cilt kontrolü de önemlidir.
Özellikle uzun süre tekerlekli sandalye kullanan kişilerde uygun minder seçimi sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmelidir.
Tekerlekli sandalye minderi yalnızca yumuşak olması nedeniyle seçilmemelidir.
Minder seçiminde;
gibi faktörler değerlendirilmelidir.
Her kullanıcı için aynı minder uygun olmayabilir.
Özellikle daha önce bası yarası yaşamış veya yüksek risk taşıyan bireylerde profesyonel değerlendirme yapılması önemlidir.
Evet. Tekerlekli sandalyenin ölçüleri doğru oturma pozisyonunun oluşturulmasında kritik öneme sahiptir.
Sandalye;
olduğunda kullanıcı doğru pozisyonu korumakta zorlanabilir.
Bu nedenle tekerlekli sandalye satın almadan önce kullanıcının vücut ölçülerinin değerlendirilmesi gerekir.
Oturma alanının genişliği kullanıcının kalça yapısına uygun olmalıdır.
Çok dar bir sandalye kalça ve uyluklarda baskıya neden olabilir. Çok geniş bir sandalye ise kullanıcının yana doğru kaymasına ve gövde dengesinin bozulmasına yol açabilir.
Özellikle çocuklarda büyüme nedeniyle sandalye ölçülerinin zaman içerisinde yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.
Oturma derinliği, kullanıcının uyluklarını yeterince destekleyecek ancak diz arkasına aşırı baskı yapmayacak şekilde olmalıdır.
Derinliğin fazla olması kişinin sırt desteğine ulaşmasını zorlaştırabilir. Çok kısa olması ise uylukların yeterince desteklenmemesine neden olabilir.
Bu nedenle sandalye ölçüsü seçilirken yalnızca genişlik değil, oturma derinliği de dikkate alınmalıdır.
Kolçaklar yalnızca kolları dinlendirmek için değil, gövde pozisyonunu desteklemek için de kullanılabilir.
Kolçakların çok yüksek olması omuzların sürekli yukarıda kalmasına neden olabilir. Çok alçak olması ise gövdenin yana doğru eğilmesine yol açabilir.
İdeal yükseklik kişinin omuzlarını rahat ve doğal pozisyonda tutmasına yardımcı olmalıdır.
Ayaklıkların doğru ayarlanması hem konfor hem de güvenlik açısından önemlidir.
Ayaklıklar:
Özellikle transfer sırasında ayaklıkların hareket ettirilmesi gerekiyorsa mekanizmanın güvenli ve kolay kullanılabilir olması avantaj sağlar.
Kalçaları sandalyenin arka kısmına yerleştirin.
Sırtı uygun şekilde destekleyin.
Pozisyon değiştirme sıklığı herkes için aynı değildir. Kullanıcının cilt durumu, hareket kabiliyeti, duyusal durumu, kullandığı minder ve bası yarası riski gibi faktörler değerlendirilmelidir.
Bazı kullanıcılar ağırlıklarını kendi başlarına değiştirebilirken bazı kişiler dışarıdan desteğe ihtiyaç duyabilir.
Bu nedenle özellikle yüksek bası yarası riski bulunan bireylerde pozisyon değişikliği konusunda fizyoterapist veya sağlık ekibinden kişiye özel öneri alınmalıdır.
Doğru duruşun korunması için sandalye kullanıcının vücut yapısına uygun olmalıdır.
Gövdenin sürekli öne düşmesi, bir tarafa eğilmesi veya pelvisin öne doğru kayması durumunda sandalye ve oturma sistemi yeniden değerlendirilmelidir.
Bazı kullanıcıların standart bir tekerlekli sandalyeden daha fazla pozisyonlandırma desteğine ihtiyacı olabilir. Böyle durumlarda özel oturma sistemleri, gövde destekleri veya baş destekleri gündeme gelebilir.
Çocuklarda doğru oturma pozisyonu ayrıca önemlidir. Çünkü çocukların vücutları büyümeye devam eder ve kullanılan ekipmanın ölçüleri zaman içerisinde yetersiz hale gelebilir.
Çocuklarda;
düzenli olarak değerlendirilmelidir.
Çocuğun büyümesiyle birlikte sandalye ölçülerinin yeniden ayarlanması veya yeni bir ürüne geçilmesi gerekebilir.
Doğru oturma pozisyonunu sağlayabilmek için öncelikle doğru sandalye seçilmelidir.
Sandalye seçiminde şu özellikler değerlendirilmelidir:
Özellikle uzun süre kullanılacak bir tekerlekli sandalye için yalnızca fiyat üzerinden karar verilmemelidir.
Tekerlekli sandalye kullanıcısında aşağıdaki durumlar görülüyorsa profesyonel değerlendirme yapılması önemlidir:
Sürekli bel veya sırt ağrısı
Fizyoterapist, ergoterapist veya ilgili sağlık profesyonelleri kullanıcının oturma pozisyonunu değerlendirerek uygun sandalye ve destek sistemleri konusunda yol gösterebilir.
Tekerlekli sandalyede doğru oturma pozisyonu, yalnızca estetik veya konfor açısından değerlendirilmemelidir. Uzun süre sandalye kullanan bireylerde doğru pozisyon; postürün korunması, basıncın dengeli dağıtılması, hareket kabiliyetinin desteklenmesi ve günlük yaşam aktivitelerinin daha rahat gerçekleştirilmesi açısından önemlidir.
Kalçaların doğru konumlandırılması, sırt ve gövdenin desteklenmesi, ayakların uygun ayaklıklara yerleştirilmesi ve doğru minder kullanılması temel unsurlardır.
Bununla birlikte her bireyin fiziksel özellikleri ve ihtiyaçları farklıdır. Özellikle uzun süre tekerlekli sandalye kullanan, hareket kabiliyeti ciddi şekilde sınırlı olan veya bası yarası riski taşıyan kişilerin oturma pozisyonu uzmanlar tarafından değerlendirilmelidir.
Doğru sandalye ve doğru oturma sistemi birlikte değerlendirildiğinde, hem kullanıcı hem de bakım veren kişi açısından daha güvenli ve konforlu bir kullanım sağlanabilir.
Kalçalar sandalye arkasına yerleşmeli, gövde ve sırt uygun şekilde desteklenmeli, ayaklar ayaklıklarda bulunmalı ve pelvis mümkün olduğunca dengeli konumda tutulmalıdır. Ancak ideal pozisyon kişinin fiziksel durumuna göre değişebilir.
Uzun süre yanlış pozisyonda oturmak bel ve sırt ağrısı, postür bozukluğu, kas dengesizlikleri, eklem sertliği ve bası yarası riskinin artmasına neden olabilir.
Uygun minder, oturma konforunu artırabilir ve vücut üzerindeki basıncın daha dengeli dağılmasına yardımcı olabilir. Özellikle bası yarası riski yüksek kişilerde minder seçimi profesyonel değerlendirmeyle yapılmalıdır.
Pozisyon değiştirme ihtiyacı kişinin sağlık durumuna ve bası yarası riskine göre değişir. Bu nedenle özellikle yüksek riskli kişilerde kişiye özel bir pozisyonlandırma planı sağlık profesyoneli tarafından oluşturulmalıdır.
Tek bir kriter yoktur. Kullanıcının boyu, kilosu, oturma genişliği ve derinliği, gövde kontrolü, kullanım süresi, hareket kabiliyeti ve ihtiyaç duyduğu destekler birlikte değerlendirilmelidir.